ikebana

Ikebana to japońska sztuka układania kwiatów z wielowiekową tradycją. Rośliny układa się według ścisłych zasad tak, aby symbolizowały niebo, ziemię i ludzi. W odróżnieniu od europejskich kompozycji, gdzie dużą rolę odgrywa kolorystyka kwiatów,  w ikebanie najważniejsza jest ich linearność. Nawiązania do japońskiej aranżacji kwiatów były modne we florystyce kilka lat temu. Czy ikebana nadal inspiruje?

Pierwsze ikebany pojawiły się w Japonii wraz z nadejściem buddyzmu, miało to miejsce około VII w n.e., jednak dopiero w XV w ikebana stała się charakterystyczną dla tego kraju formą sztuki niezależną od wspomnianej wcześniej religii. Zasadnicza różnica pomiędzy aranżacją kwiatów w stylu zachodnim a ikebaną polega na tym, że japońskie kompozycje mają asymetryczny kształt, a europejskie opierają się na symetrii.

Podstawowe zasady tworzenia Ikebany

W tej sztuce stosowana jest zasada trójkąta pionowego posiadającego rozkład trzech linii głównych, dominujących. Pierwsza linia główna (shin) jest centralną i najdłuższą osią układu florystycznego i symbolizuje niebo (ten), druga linia (soe) symbolizuje ludzki byt (jin), trzecia linia (hikae) jest najkrótsza i symbolizuje ziemię (chi). Przy tworzeniu japońskiej kompozycji główny nacisk kładzie się na pionowe elementy konstrukcji – gałązki, patyczki, pędy, a dopiero w dalszej kolejności na kwiaty (w zachodnich aranżacjach kwiaty są kluczowe, zarówno w fazie pąku jak i pełnym rozkwicie). Nie mniej ważne przy komponowaniu ikebany są naczynia (utsuwa), które są punktem odniesienia całej aranżacji i muszą być z nią spójne. W zależności od stylu, naczynia mogą być płaskie lub pionowe. Niezbędny jest kenzan, czyli rodzaj płytki z kolcami, na którą nabija się łodygi roślin. Warto pamiętać, że kenzan wykonany z mosiądzu neutralizuje kwasy, co przedłuża trwałość ciętych roślin. Japończycy preferują minimalizm i najczęściej wybierają naczynia gliniane lub porcelanowe.

Wybór roślin

Dla wielu ikebana kojarzy się ze starym skręconym konarem sosny, gałązkami pokrytymi mchem, liściem klonu, łodygą bambusa lub suchą bryłą drewna wyrzucona na brzeg przez morze. Jednak rodzajów ikebany jest kilka i różnią się one od siebie znacząco, m.in. gatunkami roślin wykorzystywanych do tworzenia kompozycji.

Najbardziej znane style japońskiej sztuki układania kwiatów to:

Rikka – uznawany za jeden z najbardziej klasycznych. Do stworzenia kompozycji wykorzystuje się gałązki sosny, cyprysu, cedru i łączy z takimi gatunkami jak: chryzantema, bambus, dzika kamelia, azalia, magnolia, śliwa, wiśnia, brzoskwinia i kosaćce (irysy).

Shoka (lub seika) – do konstrukcji najczęściej używa się róż i lilii, które przeważnie mocuje się w niskich naczyniach lub złączonych rurkach bambusowych (kwiaty nabija się na kenzan).

Moribana (inaczej spiętrzone kwiaty) – preferowane gatunki to gerbery, mieczyki, lilie lub chryzantemy.

Heika – tu nie używa się kenzanu, kwiaty stoją w długich wysmukłych wazonach. Charakterystyczne dla stylu są chryzantemy, róże, goździki, czyli takie gatunki, które mają pojedynczą kulę płatków na końcu łodygi. Popularne są również lilie, kalie, irysy, astry, narcyzy i tulipany.

Z roślin rosnących w Polsce w ikebanach efektownie wyglądają: gałązki wierzby i leszczyny pogiętej, berberysu, derenia, dzikiej róży, żarnowca, tawuły, iglaków; kwiaty róży wielkokwiatowej, zawilca, irysa syberyjskiego oraz liście kosaćców, funkii.

Ikebana dziś

Pomimo tego, że ikebana nie jest aktualnie najmodniejszym trendem florystycznym, to jednak jej minimalizm i ponadczasowość są wykorzystywane w wielu aranżacjach. Kompozycje w stylu japońskim świetnie sprawdzą się w surowych, nowoczesnych wnętrzach. Styliści szczególną uwagę zwracają na łazienki, w których obecnie dominują ciemniejsze barwy, betonowe płyty, proste formy i brak ozdób. Ikebana w takich pomieszczeniach przełamuje chłód i monotonię wystroju, ożywia, wprowadza równowagę i odniesienie do natury. Wschodnie aranżacje kwiatowe sprawdzą się również w tych salonach kąpielowych, gdzie elementy wykonane zostały z naturalnych materiałów, takich jak drewno czy kamień. Ikebana w całej swojej filozofii ma jednoczyć człowieka z naturą i o niej przypominać- warto rozważyć jej wykorzystanie podczas projektowania wnętrz. Pamiętajmy, klasyka nigdy nie zawodzi!

Równowaga, harmonia, piękno – Ikebana to więcej, niż technika układania kwiatów. To pełna mistyki i duchowości sztuka, w której człowiek jednoczy się z naturą, oddając jej hołd precyzją roślinnych kompozycji.

Japońska kompozycja kwiatowa

W zachodniej kulturze Ikebana funkcjonuje zwykle jako japońska sztuka układania kwiatów. Określenie to nie oddaje jednak w pełni symbolicznego charakteru azjatyckiej tradycji, która łączy w sobie estetyczną wrażliwość, przyrodniczą wiedzę i poszukiwanie łączności z mistycznym światem przyrody. Jej istotą są nie tylko materialne dzieła roślinnego rzemiosła, ale również – a może przede wszystkim – sam proces ich powstawania. Poprzez czas poświęcany na staranny dobór rozmiarów, barw i kształtów, ikebana staje się formą medytacji nad naturalnym cyklem życia, pór roku, przemijaniem i kruchością ludzkiego istnienia.

Historia Ikebany

Ikebana to jedna z gałęzi japońskiej sztuki, na przykładzie której obserwować można oryginalność i wyjątkowość, rozwijającej się w wyspiarskiej izolacji kultury. Jej historia zaczyna się ok. VI w n.e. wraz z wprowadzeniem do Japonii buddyzmu. Choć źródeł Ikebany szukać należy właśnie w ojczyźnie Buddy, w kształtowanej przez wieki praktyce trudno odnaleźć wpływy innych azjatyckich kultur. Przez kolejne stulecia japońscy mnisi pielęgnowali kwiecistą tradycję i kierując się własną intuicją umożliwili jej naturalny rozwój. Uporządkowaniem florystycznej wiedzy Japończyków zajął się dopiero Senkei Ikenobou, XV-wieczny buddyjski kapłan, nazywany prekursorem Ikebany, uznawanej oficjalnie za dziedzinę sztuki. Założona przez niego szkoła – Ikenobō-ryū – od czterdziestu pięciu pokoleń kształci kolejnych mistrzów kwiatowych kompozycji w stylu rikka – najbardziej klasycznym i najstarszym ze stylów ikebany.

Ikebany kwiatowe

Struktura każdego z tradycyjnych florystycznych dzieł opiera się na trzech podstawowych liniach Yakueda: Soe, Tai i Shin, które symbolizują odpowiednio niebo, ziemię oraz człowieka. Właściwe dopasowanie i zrównoważenie elementów konstrukcji stanowi metaforę harmonii człowieka z naturą, na której bazować powinno zarówno piękno kwiatowych kompozycji, jak i wartość ludzkiego życia.

Style Ikebany

Rikka – czyli „stojące kwiaty”. Podstawowy i najstarszy styl ikebany, zdobiący początkowo buddyjskie świątynie oraz bogate wnętrza cesarskich dworów, wykorzystywany jest dziś najchętniej z okazji ważnych uroczystości, takich jak japoński Nowy Rok. Wiąże się to z oficjalnym i bardzo rygorystycznym charakterem rikka oraz ich pokaźnym rozmiarem – wysokość klasycznych kompozycji może sięgać nawet 1,5 m. Najczęściej powstają z połączenia sosny, cyprysu oraz cedru, które uzupełniane są chryzantemami i bambusem. Poszczególne elementy układane są w wysokich, wąskich naczyniach, które mają tworzyć iluzję łączącego je wspólnego pnia. Naczelną zasadą stworzonego przez Ikenobo stylu jest symetria.

Seika lub shoka. Kolejny klasyczny styl, którego podstawą jest trójkąt, tworzony z wierzchołków głównych elementów ikebany. Do powstających w niskich wazonach kompozycji używane są zwykle lilie, róże oraz aspidistry. Seika mogą być tworzone z jednego (isshuike), dwóch (nishuike) lub trzech (sanshuike) gatunków roślin.

Moribana – dosłownie, „nagromadzenie kwiatów”, to styl, który skupia się na naturalnym pięknie roślin. Niewielkie kompozycje, zdobiące zwykle stoły i półki, wykonywane są najczęściej z mieczyków, gerber, chryzantem i lilii, których łodygi doskonale nadają się do wpinania w kenzan – kolczastą płytkę wkładaną na dno wazonu. Moribana określa ściśle długość oraz kierunek nachylenia kwiatów, przez co ich układanie jest dość skomplikowane i czasochłonne. Ze względu na zróżnicowanie form, styl ten dzieli się na cztery klasy: pionową (odmiana A), poziomą (B), kaskadową (C) oraz występująca w dwóch wersjach klasę D. Wśród nich szczególnie wyróżnia się właśnie ostatnia odmiana maribany. Powstające według jej reguł kompozycje przypominają miniaturowe krajobrazy przedstawiające „naturalną scenerię” lub – uzyskiwane dzięki umieszczanym na dnie naczynia lusterkom – „odbicie w wodzie”.

Heika – ten klasyczny styl, w przeciwieństwie do moribany, wykorzystuje głównie wysokie, podłużne wazony, które gwarantują stabilność smukłych kompozycji. Podobnie jak opisana wcześniej odmiana, heika wyróżnia cztery podkategorie. Pierwsza z nich (odmiana A) to pionowe konstrukcje z chryzantem. Druga (B) – pochylające się do przodu kompozycje z astrów. Heika typu C tworzy się przede wszystkim z lilii, kalii, róż, peonii i tulipanów, które skośnie przechylają się do tyłu. Układane kaskadowo białe i żółte kwiaty akacji, są natomiast charakterystyczne dla heika typu D.

Ikebana to nie tylko zachwycająca precyzją, wielowiekowa tradycja, ale wciąż żywa i rozwijająca się dziedzina sztuki. Obok klasycznych, wysoce sformalizowanych stylów, kształtuje kolejne, współczesne nurty florystycznego rzemiosła. Wśród powstałych po 1930 r. nowoczesnych odmian ikebany wyróżnić można m.in. jiyubana, morimono, kakebana, zeneika, jiyuka czy gigant. Charakteryzują się przede wszystkim większą swobodą w doborze materiałów, form i rozmiarów. Choć wydają się coraz bardziej odbiegać od dzieł tradycyjnej ikebany, są dowodem na to, że poszukiwanie harmonii ze światem roślin nieustannie intryguje twórczą naturę człowieka i stanowi niewyczerpane źródło inspiracji dla jego artystycznych przedsięwzięć.

Tagged

Leave a Reply

Your e-mail address will not be published. Required fields are marked *